mijn dag

Nieuws
13 maart 2018 geplaatst

Vijf jaar paus Joris en de draak

Precies vijf jaar geleden werd ­Jorge Bergoglio gekozen tot bisschop van Rome. Daar poogt hij sindsdien te hervormen, strijdend als zijn legendarische naamgenoot Joris tegen de draak. Maar moet slechts de katholieke kerk een nieuw gezicht krijgen, of ook het katholieke geloof?

Meerdere kardinalen hadden hem aangeraden om als pausnaam Adrianus VII te nemen. Dat zou een mooie verwijzing zijn naar de hervormingsgezinde ‘Nederlandse’ paus Adrianus VI uit de zestiende eeuw. De Argentijnse kardinaal Jorge Bergoglio koos echter bij zijn verkiezing op 13 maart 2013 voor de naam Franciscus, vanwege zijn nadruk op eenvoud, armoede en zorg voor de schepping.

anp-56378427.jpg

De voornaam Jorge, die hij bij zijn geboorte en doop van zijn ouders kreeg, zou echter evenzeer gepast hebben. De opdracht die paus Joris van zijn medekardinalen meekreeg, was immers even kort als helder: hervormen. De draak die bestreden moest worden, bleek meerdere koppen te hebben: gesjoemel en vriendjespolitiek in het Vaticaan, financiële en seksuele schandalen. En er is natuurlijk het nog steeds heersende klerikalisme van een geestelijkheid die zich nog te vaak als een aparte, hoogste en onaantastbare kaste ziet en gedraagt. In veel van deze zaken heeft paus Franciscus onomkeerbare veranderingen gebracht.

Maar het belangrijkste dossier betreft ongetwijfeld het seksueel misbruik. Franciscus zette stappen op de door Benedictus XVI ingezette lijn, zoals de oprichting van een commissie en een rechtbank voor toedekkende bisschoppen. Maar de strijd ertegen is voorlopig nog te ongecoördineerd, te laverend, te halfzacht en te weinig transparant.

een domper
Dat de hervormingen binnen de curie ook na vijf jaar nog niet zijn afgerond, is eveneens een domper. Bovendien is het aantal vrouwen en andere leken op belangrijke functies binnen het Vaticaan slechts minimaal gestegen. De klerikale cultuur is gewoon blijven bestaan.

Deze hervormingen betreffen het gelaat van de kerk. Nog wezenlijker is echter de vraag of ook het katholieke geloof een ‘paradigmawisseling’, een facelift, moet ondergaan.

De term ‘paradigmawisseling’ werd in 1962 gebruikt door de Amerikaanse wetenschapsfilosoof Thomas Kuhn. Hij doelt ermee op een volledig nieuw begrip van de werkelijkheid door nieuwe inzichten.

Het hoofd van de Vaticaanse diplomatie, kardinaal Parolin, sprak tijdens een interview over zo’n ‘paradigmawisseling’ die paus Franciscus volgens hem in de katholieke kerk teweeg brengt. Een nieuwe geest, een nieuwe benadering’, noemde hij het.

Deze nieuwe benadering kan volgens Parolin beschreven worden door het afscheid nemen van het kerkelijk paternalisme. De kerk is er ‘om gewetens te vormen, niet om ze te vervangen’, schreef hij in zijn door zijn tegenstanders gewraakte geschrift Amoris Laetitia (‘De vreugde van de liefde’). Parolin spreekt daarom van een ‘verantwoordelijkheidsparadigma’ onder paus Franciscus.

Habemus Papam: op 13 maart 2013 wordt paus Franciscus verkozen en aan het publiek voorgesteld.

P-woord
Het P-woord werkt op tegenstanders van de huidige paus als een rode lap op een stier. Volgens de Amerikaanse historicus en biograaf van Johannes Paulus II, George Weigel, kan de kerk geen ­paradigmawisselingen kennen. Dat klinkt immers als een breuk met het verleden. De door paus Franciscus terzijde geschoven baas van het doctrine-ministerie, kardinaal Müller, uitte zich op dezelfde wijze.

Kardinaal Kasper, de onlangs 85 jaar geworden Duitse kardinaal en vertrouweling van Franciscus, poogde de verontruste katholieken daarop in een interview gerust te stellen. De nieuwe visie zet zich niet af tegen de oude visie, maar diept haar uit en zet haar in een breder perspectief.

Tegenstanders vrezen dat Franciscus de leer verandert en laat verwateren – vooral als het gaat om de seksuele moraal en de omgang met hertrouwde gescheidenen. Franciscus’ medestanders vinden dat niet de leer verandert, maar slechts ons begrip ervan verdiept wordt.

Welke verandering Franciscus wil ­teweegbrengen, kan misschien ook uitgedrukt worden in een oudere ­uitspraak van Kasper.

Barmhartigheid betreft volgens Kasper niet slechts de toepassing van de leer (zoals in de traditionele uitspraak: ‘een leeuw op de kansel, een lam in de biechtstoel’), maar maakt volgens hem juist deel uit van de leer.

Een interview met kardinaal Kasper over tweede huwelijken, wat hem op veel kritiek kwam te staan.

Maar tegenstanders zien hierin juist een teken van moreel en leerstellig ‘relativisme’, waartegen paus Benedictus XVI zo fel streed in de preek tijdens de begrafenis van Johannes Paulus II en die klonk als een verkiezingstoespraak voorafgaand aan het conclaaf van 2005.

Tekst: Hendro Munsterman
Beeld: EPA / Angelo Carconi